Kustodiya at Pagiging Tagapag-alaga
Mga responsibilidad bilang magulang at kung sino ang magpapasya sa alin.
Sa ilalim ng Batas sa Pamilya (Family Law Act), hindi na nakatuon sa mga karapatan ng magulang kundi sa mga responsibilidad bilang magulang (parental responsibilities): ang mga paraan ng pag-aalaga ng mga tagapag-alaga sa bata at ang mga desisyong kailangan nilang gawin.
Mga responsibilidad bilang magulang
Hindi ginagamit ng Batas sa Pamilya (Family Law Act) ang salitang kustodiya (custody), at hindi rin ito nakatuon sa mga karapatan ng magulang. Sa halip, napunta ang pokus sa mga responsibilidad. Inililista ng seksiyon 41 ang “mga responsibilidad bilang magulang” (parental responsibilities) ng mga tagapag-alaga (guardian): paggawa ng araw-araw na desisyon at pagbabantay sa bata; pagpapasya kung saan titira ang bata; pagpapasya kung kanino titira at makikisalamuha ang bata; mga desisyon tungkol sa edukasyon at mga gawaing extracurricular; mga desisyon tungkol sa pagpapalaki sa aspektong pangkultura, pangwika, panrelihiyon at espirituwal, kasama ang pagkakakilanlang Katutubo (Aboriginal); pagbibigay ng pahintulot sa paggamot medikal at dental (alinsunod sa s. 17 ng Infants Act); pag-aaplay ng pasaporte, lisensiya, permit, at benepisyo; pagbibigay, pagtanggi o pagbawi ng iba pang pahintulot; pagtanggap at pagsagot sa mga abiso; paghingi ng mga rekord sa ibang partido; pagsisimula, pagtatanggol, o pakikipag-ayos sa mga kaso para sa bata; at anumang iba pang responsibilidad na makatwirang kailangan para mapalago ang paglaki ng bata.
Sino ang maaaring magkaroon ng mga responsibilidad bilang magulang
Itinatakda ng seksiyon 40 na ang mga tagapag-alaga lamang ang maaaring magkaroon ng mga responsibilidad bilang magulang. Karaniwang pinaghahatian ang mga ito ng bawat tagapag-alaga. Maaaring hatiin ng mga utos ng korte o ng mga kasunduan ang mga ito sa pagitan ng mga tagapag-alaga, o ibigay ang mga ito nang buo sa iisang tagapag-alaga. Itinatakda ng seksiyon 43 na dapat gampanan ang mga responsibilidad bilang magulang ayon sa pinakamabuting kapakanan ng bata (best interests of the child). Kung pansamantalang hindi magampanan ng isang tagapag-alaga ang alinman sa mga responsibilidad bilang magulang, maaari niyang pahintulutan nang nakasulat ang ibang tao na gampanan ang mga ito sa panahong iyon.
Pagiging tagapag-alaga (guardianship)
Itinatakda ng seksiyon 39 na ang mga magulang na nakatira kasama ng bata ay kapwa tagapag-alaga. Ang magulang na hindi kailanman nakatira kasama ng kanyang anak ay hindi tagapag-alaga ng bata maliban kung: (1) kasali ang magulang sa isang kasunduan sa mga kasangkot sa assisted reproduction (tinulungang reproduksiyon); (2) may kasunduan sa lahat ng tagapag-alaga ng bata na tagapag-alaga rin ang magulang (at, kung lampas 12 taong gulang ang bata, may pahintulot ng bata); o (3) regular na inaalagaan ng magulang ang bata. Hindi nagiging tagapag-alaga ang amain o madrasta dahil lamang nagpakasal o pumasok sila sa relasyong tulad ng kasal sa isang tagapag-alaga, ayon sa seksiyon 39(4). Para maging tagapag-alaga ang amain o madrasta, kailangang may kasunduan sa ibang mga tagapag-alaga, o kailangang regular niyang inaalagaan ang bata.
Mga aplikasyon para maging tagapag-alaga
Walang hangganan kung ilan ang maaaring maging tagapag-alaga ng isang bata. Ang sinuman ay maaaring mag-aplay na maging tagapag-alaga ng bata sa ilalim ng seksiyon 51 ng Family Law Act. Dapat magbigay ang aplikante sa korte ng affidavit (sinumpaang salaysay) kung paanong ang pagtatalaga ay para sa pinakamabuting kapakanan ng bata, ayon sa Rule 15-2.1 ng Mga Tuntuning Pampamilya ng Korte Suprema (Supreme Court Family Rules) o Rule 18.1 ng Provincial Court (Family) Rules. Nangangailangan ang affidavit ng tatlong kalakip: pagsusuri ng rekord ng proteksiyon ng bata mula sa Ministri ng Pagpapaunlad ng mga Bata at Pamilya (MCFD); pagsusuri sa Protection Order Registry (rehistro ng mga utos ng proteksiyon); at pagsusuri ng criminal record. May mahigpit na takdang panahon para sa affidavit at sa mga kalakip.
Pagwawakas ng pagiging tagapag-alaga
Ayon sa seksiyon 51(1)(b), maaaring wakasan ng korte ang pagiging tagapag-alaga ng isang tao kapag may aplikasyon. Ayon sa mga desisyon ng korte, maaari lamang itong wakasan sa pinakamatitinding sitwasyon. Maaaring itanong muna ng korte kung, sa pamamagitan ng paghahati ng mga responsibilidad bilang magulang, ay para pa rin sa pinakamabuting kapakanan ng bata na manatiling tagapag-alaga ang magulang. Kung oo, hindi dapat wakasan ang pagiging tagapag-alaga. Kapag hindi na tagapag-alaga ang magulang, mawawala sa kanya ang lahat ng responsibilidad bilang magulang at isa na lamang siyang nasa hustong gulang na maaaring magkaroon ng pakikipag-ugnayan (contact) sa bata. Tingnan ang D. v. D., 2013 BCPC 135, mga talata 23–24.
Kustodiya (custody): ang lumang salita
Para sa mga hindi kasal na kinakasama, wala na ang kustodiya (custody) sa mga anak sa ilalim ng Family Law Act: pinalitan ito ng pagiging tagapag-alaga (guardianship) at ng paghahati ng mga responsibilidad bilang magulang. Para sa mga kasal na mag-asawa, ang “custody” ang salitang ginamit sa seksiyon 16 ng Batas sa Diborsiyo (Divorce Act) hanggang Marso 1, 2021, nang palitan din ito roon. Ang Divorce Act ngayon ay tumutukoy sa “responsabilidad sa pagpapasya” (decision-making responsibility), ibig sabihin ang responsabilidad sa mahahalagang desisyon tungkol sa kapakanan ng bata, kasama ang kalusugan, edukasyon, kultura, wika, relihiyon at espirituwalidad, at mahahalagang gawaing extracurricular (seksiyon 2), at sa “panahon ng pag-aalaga” (parenting time). Hinahati ng korte ang dalawang ito sa isang “utos sa pag-aalaga” (parenting order) sa ilalim ng seksiyon 16.1, at ang responsabilidad sa pagpapasya ay maaaring ibigay sa alinmang asawa, sa kapwa mag-asawa, o hatiin sa kanila (seksiyon 16.3). Ang kahandaan ng bawat asawa na suportahan ang relasyon ng bata sa kabilang asawa ay isa sa mga salik na tinitimbang ng korte (seksiyon 16(3)(c)). Maliban kung iba ang iutos ng korte, ang taong may kustodiya sa ilalim ng utos ng Divorce Act na ginawa bago ang pagbabago ay itinuturing na may panahon ng pag-aalaga at responsabilidad sa pagpapasya (seksiyon 35.4). Para sa mga kasal na mag-asawa, ang utos sa pag-aalaga sa ilalim ng Divorce Act ay dagdag sa pagiging tagapag-alaga, hindi kapalit nito.