Quyền nuôi con và quyền giám hộ
Trách nhiệm làm cha mẹ, và ai được đưa ra quyết định nào.
Theo Luật Gia đình (Family Law Act), trọng tâm không còn là quyền của cha mẹ mà là trách nhiệm làm cha mẹ (parental responsibilities), tức là cách người giám hộ chăm sóc con và những quyết định họ phải đưa ra.
Trách nhiệm làm cha mẹ
Luật Gia đình (Family Law Act) không dùng từ "quyền nuôi con" (custody), cũng không đặt trọng tâm vào quyền của cha mẹ. Thay vào đó, trọng tâm chuyển sang trách nhiệm. Điều 41 liệt kê các "trách nhiệm làm cha mẹ" (parental responsibilities) của người giám hộ (guardian): đưa ra quyết định hằng ngày và trông nom con; quyết định nơi con sẽ cư trú; quyết định con sống cùng và giao tiếp với ai; các quyết định về giáo dục và hoạt động ngoại khóa; các quyết định về việc giáo dưỡng con về văn hóa, ngôn ngữ, tôn giáo và tâm linh, bao gồm bản sắc thổ dân; đồng ý về y tế và nha khoa (theo Điều 17 của Luật về Trẻ vị thành niên (Infants Act)); xin hộ chiếu, giấy phép, giấy cho phép và phúc lợi; đưa ra, từ chối hoặc rút lại các sự đồng ý khác; nhận và trả lời các thông báo; yêu cầu bên thứ ba cung cấp hồ sơ; khởi kiện, bào chữa hoặc dàn xếp các vụ kiện thay mặt con; và mọi trách nhiệm khác cần thiết một cách hợp lý để nuôi dưỡng sự phát triển của con.
Ai có thể có trách nhiệm làm cha mẹ
Điều 40 quy định chỉ người giám hộ mới có thể có trách nhiệm làm cha mẹ. Các trách nhiệm này nói chung được mỗi người giám hộ cùng chia sẻ. Lệnh tòa hoặc thỏa thuận có thể phân chia các trách nhiệm này giữa những người giám hộ, hoặc giao toàn bộ trách nhiệm làm cha mẹ cho một người giám hộ. Điều 43 quy định trách nhiệm làm cha mẹ phải được thực hiện vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Nếu một người giám hộ tạm thời không thể thực hiện bất kỳ trách nhiệm làm cha mẹ nào, họ có thể ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện trong thời gian đó.
Quyền giám hộ (guardianship)
Điều 39 quy định cha mẹ sống cùng con đều là người giám hộ. Cha hoặc mẹ chưa từng sống cùng con không phải là người giám hộ của con, trừ khi: (1) người đó đã tham gia một thỏa thuận với những người liên quan đến việc sinh sản có hỗ trợ; (2) có thỏa thuận với tất cả những người giám hộ của con rằng người đó cũng là người giám hộ (và, nếu con trên 12 tuổi, có sự đồng ý của con); hoặc (3) người đó thường xuyên chăm sóc con. Theo Điều 39(4), cha dượng hoặc mẹ kế không trở thành người giám hộ chỉ vì kết hôn hoặc bắt đầu quan hệ tương tự hôn nhân với một người giám hộ. Để cha dượng hoặc mẹ kế trở thành người giám hộ, phải có thỏa thuận với những người giám hộ khác, hoặc cha dượng hoặc mẹ kế phải thường xuyên chăm sóc con.
Nộp đơn xin quyền giám hộ
Không có giới hạn về số người giám hộ của một đứa trẻ. Bất kỳ ai cũng có thể nộp đơn xin làm người giám hộ của một đứa trẻ theo Điều 51 của Luật Gia đình. Người nộp đơn phải cung cấp cho tòa một bản khai có tuyên thệ (affidavit) về việc sự bổ nhiệm sẽ vì lợi ích tốt nhất của trẻ như thế nào, lập theo Quy tắc 15-2.1 của Quy tắc Gia đình của Tòa Thượng thẩm (Supreme Court Family Rules) hoặc Quy tắc 18.1 của Quy tắc Tòa án Tỉnh (Gia đình) (Provincial Court (Family) Rules). Bản khai cần ba tài liệu đính kèm: kết quả tra cứu hồ sơ bảo vệ trẻ em của Bộ Trẻ em và Phát triển Gia đình (MCFD); kết quả tra cứu Sổ đăng ký Lệnh Bảo vệ (Protection Order Registry); và kết quả tra cứu lý lịch tư pháp. Có thời hạn nghiêm ngặt đối với cả bản khai và các tài liệu đính kèm.
Chấm dứt quyền giám hộ
Theo Điều 51(1)(b), tòa án có thể chấm dứt quyền giám hộ của một người khi có đơn yêu cầu. Án lệ cho rằng chỉ có thể chấm dứt quyền giám hộ trong những trường hợp cực đoan nhất. Trước tiên, tòa án có thể xem xét liệu, thông qua việc phân chia trách nhiệm làm cha mẹ, việc để cha hoặc mẹ đó tiếp tục là người giám hộ có còn vì lợi ích tốt nhất của trẻ hay không. Nếu có, không nên chấm dứt quyền giám hộ. Khi cha hoặc mẹ không còn là người giám hộ, họ mất toàn bộ trách nhiệm làm cha mẹ và chỉ là một người lớn có thể có quyền tiếp xúc (contact) với trẻ. Xem D. v. D., 2013 BCPC 135, đoạn 23–24.
Quyền nuôi con (custody): thuật ngữ cũ
Đối với người phối ngẫu không kết hôn, quyền nuôi con (custody) không còn tồn tại theo Luật Gia đình; thay vào đó là quyền giám hộ (guardianship) và việc phân chia trách nhiệm làm cha mẹ. Đối với vợ chồng có kết hôn, "quyền nuôi con" (custody) là thuật ngữ được dùng tại Điều 16 của Luật Ly hôn (Divorce Act) cho đến ngày 1 tháng 3 năm 2021, khi thuật ngữ này cũng bị thay thế trong Luật Ly hôn. Luật Ly hôn hiện nói về "trách nhiệm ra quyết định" (decision-making responsibility), tức trách nhiệm đưa ra các quyết định quan trọng về phúc lợi của trẻ, bao gồm sức khỏe, giáo dục, văn hóa, ngôn ngữ, tôn giáo và tâm linh, và các hoạt động ngoại khóa quan trọng (Điều 2), và "thời gian nuôi dạy con" (parenting time). Tòa án phân chia cả hai trong một "lệnh nuôi dạy con" (parenting order) theo Điều 16.1, và trách nhiệm ra quyết định có thể được giao cho một trong hai vợ chồng, cho cả hai, hoặc được phân chia giữa hai người (Điều 16.3). Thiện chí của mỗi bên trong việc ủng hộ mối quan hệ của con với bên kia là một trong những yếu tố tòa án cân nhắc (Điều 16(3)(c)). Trừ khi tòa án ra lệnh khác, người có quyền nuôi con theo một lệnh theo Luật Ly hôn được ban hành trước khi có thay đổi được coi là có thời gian nuôi dạy con và trách nhiệm ra quyết định (Điều 35.4). Đối với vợ chồng có kết hôn, lệnh nuôi dạy con theo Luật Ly hôn là bổ sung cho quyền giám hộ, chứ không thay thế quyền giám hộ.