ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ (Access)
ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਣਵਿਆਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਐਕਟ (Family Law Act) ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਲਈ “ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ” (parenting time) ਅਤੇ ਜੋ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਲਈ “ਸੰਪਰਕ” (contact) ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਤਲਾਕ ਐਕਟ (Divorce Act) ਹੁਣ “ਸਪੁਰਦਗੀ” (custody) ਅਤੇ “ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਹੱਕ” (access) ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ: 1 ਮਾਰਚ 2021 ਤੋਂ ਇਹ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ “ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸਮੇਂ” ਅਤੇ “ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ” (decision-making responsibility) ਦੀ, ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ “ਸੰਪਰਕ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ
ਅਣਵਿਆਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਐਕਟ (Family Law Act) ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 42 ਅਤੇ 59 ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ (guardian) ਲਈ “ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ” (parenting time) ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਲਈ “ਸੰਪਰਕ” (contact) ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਰਕ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਗ਼ੈਰ-ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਵਿਆਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਤਲਾਕ ਐਕਟ (Divorce Act) ਹੁਣ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 16.1 ਅਧੀਨ ਅਦਾਲਤ ਇੱਕ “ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੁਕਮ” (parenting order) ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ “ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ” — ਭਾਵ ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ “ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ” (decision-making responsibility) ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਅਤੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਅਹਿਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਧਾਰਾ 2)। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਦਾਲਤ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁਕਮ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ (ਧਾਰਾ 16.2)। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ (spouse) ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਜਾਂ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ, ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਧਾਰਾ 16.5 ਅਧੀਨ “ਸੰਪਰਕ ਹੁਕਮ” (contact order) ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਹੱਕ (access) — ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦ
1 ਮਾਰਚ 2021 ਤੱਕ, ਤਲਾਕ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 16 ਵਿੱਚ “ਸਪੁਰਦਗੀ” (custody) ਅਤੇ “ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਹੱਕ” (access) ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਦਾਲਤ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁਕਮ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਕੋਲ ਤਲਾਕ ਐਕਟ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਹੁਣ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਧਾਰਾ 35.4), ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਸੰਪਰਕ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਸੰਪਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਧਾਰਾ 35.5)।
ਅਦਾਲਤਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ
ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਸੌਟੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਤ (best interests of the child) ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 37 ਅਧੀਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ। ਧਾਰਾ 40 ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਬਰਾਬਰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤਲਾਕ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ (ਧਾਰਾ 16(1)), ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ (ਧਾਰਾ 16(2))। ਪਹਿਲਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ “ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪਰਕ” (maximum contact) ਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਤਲਾਕ ਐਕਟ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਰਾ 16(10) ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਪਬੰਧ 1 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: ਹੁਣ ਧਾਰਾ 16(6) ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਰ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਉੱਨਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਮਾਪੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਸਮਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਪਦੰਡ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਤ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ।
ਅਮਲ ਵਿੱਚ
ਕੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਹ ਬੱਚੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹਰ ਦੂਜੇ ਵੀਕਐਂਡ ’ਤੇ, ਨਾਲ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਮ-ਕਾਜੀ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ, ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਸੰਪਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ, ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਵਧੇਰੇ ਅਹਿਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।